อาหารบำรุงข้อต่อสุนัข อะไรมีงานวิจัยรองรับ? หมาแก่ข้อเสื่อมกินอะไรดี

สารอาหารบำรุงข้อต่อสุนัขที่มีงานวิจัยรองรับมากที่สุดตอนนี้คือโอเมก้า 3 จากน้ำมันปลา (EPA และ DHA) ^[1][2] ส่วนกลูโคซามีนและคอนดรอยติน งานทบทวนงานวิจัยล่าสุดยังไม่พบว่าช่วยลดอาการปวดได้ ^[2][3] และสิ่งที่ช่วยข้อต่อได้ชัดที่สุดคือการคุมน้ำหนักให้พอดี ^[4][5] ข้อเสื่อมเป็นภาวะที่ต้องดูแลไปตลอด จึงควรให้สัตวแพทย์ตรวจและวางแผนร่วมกันค่ะ ^[6]

น้องหมาที่เริ่มมีอายุ ลุกช้าลง ไม่อยากขึ้นบันได หรือเดินกะเผลก คุณพ่อคุณแม่หลายบ้านเลยมองหาอาหารบำรุงข้อ บทความนี้สรุปจากงานวิจัยสัตวแพทย์ว่าอะไรช่วยได้จริง อะไรยังไม่มีหลักฐาน และดูแลที่บ้านยังไงค่ะ

หมาข้อเสื่อม อาการเป็นยังไง

ข้อเสื่อมเป็นโรคข้อที่สัตวแพทย์วินิจฉัยบ่อยที่สุด ^[7] หมามักซ่อนอาการปวดจนเป็นมาก จึงต้องสังเกตการเปลี่ยนแปลงเล็กๆ ^[6]

Checklist สัญญาณข้อเริ่มมีปัญหา ^[6]

• ลุกขึ้นหรือนอนลงลำบาก
• เดินช้าลง เดินข้างหรือตามหลังเจ้าของ แทนที่จะนำหน้า
• ลังเลก่อนขึ้นลงบันได หรือก่อนกระโดดขึ้นโซฟา รถ
• เดินกะเผลก
• เหนื่อยเร็ว เดินเล่นได้สั้นลง

ใครเสี่ยงมากกว่า งานวิจัยในหมาที่มาคลินิกในสหราชอาณาจักรกว่า 455,000 ตัว พบข้อเสื่อมประมาณ 2.5% ต่อปี ปัจจัยที่เกี่ยวข้องคือ สายพันธุ์ (เช่น ลาบราดอร์ โกลเด้นรีทรีฟเวอร์) น้ำหนักตัวมาก อายุเกิน 8 ปี และการทำหมัน ^[7]

ข้อเสื่อมไม่ได้เริ่มตอนแก่เสมอไป ในงานวิจัยลาบราดอร์ที่ติดตามตลอดชีวิต พบร่องรอยข้อสะโพกเสื่อมในภาพเอกซเรย์ 15% ตั้งแต่อายุ 2 ปี และเพิ่มเป็น 67% เมื่ออายุ 14 ปี โดยค่อยๆ เพิ่มขึ้นตลอดชีวิต ^[4] การดูแลน้ำหนักและการออกกำลังกายจึงควรเริ่มตั้งแต่ยังไม่มีอาการค่ะ

อาหารบำรุงข้อต่อสุนัข: สารอาหารไหนมีงานวิจัยรองรับ

ทำไมเจ้าของบางคนรู้สึกว่ากลูโคซามีนได้ผล ในงานทดลองปี 2017 คะแนนที่เจ้าของให้ดีขึ้นทั้งกลุ่มที่ได้กลูโคซามีนและกลุ่มยาหลอก ผู้วิจัยจึงสรุปว่าเป็น “ผลของยาหลอกในผู้ดูแล” คือเจ้าของรู้สึกว่าดีขึ้น แต่เครื่องวัดการเคลื่อนไหวไม่ต่างกัน ^[3]

ให้โอเมก้า 3 แบบไหน งานวิจัยใช้ทั้งแบบอาหารสูตรที่เสริมโอเมก้า 3 ไว้ในอาหารเลย เช่น อาหารที่มีโอเมก้า 3 จากน้ำมันปลา 3.5% ในงานทดลอง ^[8] และแบบอาหารเสริมให้แยก ซึ่งงานทบทวนงานวิจัยพบผลทั้งสองแบบ ^[1][2] ปริมาณที่เหมาะกับน้องแต่ละตัวควรให้สัตวแพทย์คำนวณตามน้ำหนักตัว

สัตวแพทย์จาก VCA แนะนำให้ถามสัตวแพทย์ทุกครั้งว่าอาหารเสริมที่จะใช้มีข้อมูลวิทยาศาสตร์รองรับไหม ^[6]

คุมน้ำหนัก ช่วยข้อต่อได้มากที่สุดอย่างหนึ่ง

น้ำหนักเกินและความอ้วนสัมพันธ์กับข้อเสื่อมสูงมาก ^[6] งานวิจัยสำคัญ 2 ชิ้น:

• งานวิจัยตลอดชีวิตในลาบราดอร์ 48 ตัว แบ่งเป็นกลุ่มกินเต็มที่ กับกลุ่มกินน้อยกว่า 25% ตลอดชีวิต กลุ่มกินเต็มที่เริ่มเห็นข้อสะโพกเสื่อมในภาพเอกซเรย์ที่อายุเฉลี่ย 6 ปี ส่วนกลุ่มคุมอาหารที่ 12 ปี ^[4]
• หมาอ้วนที่เป็นข้อเสื่อม 14 ตัว ลดน้ำหนักด้วยอาหารพลังงานต่ำ 16 สัปดาห์ อาการกะเผลกลดลงชัดเจนตั้งแต่ลดน้ำหนักได้ประมาณ 6% ของน้ำหนักตัว ^[5]

แปลว่าไม่ต้องลดมากก็เริ่มเห็นผล หมาหนัก 20 กิโลกรัม ลดประมาณ 1.2 กิโลกรัมก็อยู่ในช่วงที่งานวิจัยเห็นความต่างแล้ว ^[5] ควรให้สัตวแพทย์ช่วยตั้งเป้าน้ำหนักและปริมาณอาหาร บางกรณีสัตวแพทย์อาจสั่งอาหารสูตรเฉพาะเพื่อให้น้ำหนักกลับมาพอดี ถ้าได้อาหารสูตรนี้ ควรให้ตามที่สั่งอย่างเคร่งครัด ^[6]

ออกกำลังกายแบบไม่หนักข้อ

หมาข้อเสื่อมยังต้องขยับร่างกายสม่ำเสมอ แต่ต้องเป็นแบบควบคุมได้ ^[9]

ปรับบ้านให้น้องเดินง่ายขึ้น

สัตวแพทย์จาก VCA แนะนำ ^[6]

• ที่นอนนุ่ม มีเบาะรอง
• ยกชามอาหารและน้ำให้สูงประมาณระดับข้อศอกของน้อง
• ปูพื้นกันลื่นในจุดที่น้องเดินบ่อย
• ใช้ทางลาดหรือขั้นบันไดเล็กๆ สำหรับขึ้นลงรถหรือโซฟา

ยาบำรุงข้อสุนัข ยาแก้ปวด ให้เองได้ไหม

ห้ามให้ยาแก้ปวดของคนเองค่ะ VCA เตือนว่าเมื่อน้องเดินกะเผลกหรือเป็นข้อเสื่อม ห้ามหยิบยาในตู้ยาของคนมาให้ และให้ใช้เฉพาะยาที่สัตวแพทย์สั่ง ^[6] องค์การอาหารและยาสหรัฐฯ (FDA) อธิบายว่ายาแก้อักเสบสำหรับคนอาจไม่ปลอดภัยในหมา เพราะยาอาจอยู่ในร่างกายนานกว่าและระดับยาในเลือดสูงกว่า “หมาไม่ใช่คนตัวเล็ก” ก่อนหยิบยาขวดไหน ให้หยุดและโทรถามสัตวแพทย์ก่อน ^[10]

ยาที่ใช้ลดปวดข้อในหมามีหลายชนิด สัตวแพทย์จะเลือกให้ตามตัวน้อง ส่วนอาหารเสริม ให้ดูตารางด้านบนว่าตัวไหนมีหลักฐานรองรับค่ะ

ควรพบสัตวแพทย์เมื่อ…

• เดินกะเผลกนานเกิน 2–3 วัน หรือไม่ยอมลงน้ำหนักขา
• ลุกไม่ขึ้น ไม่ยอมเดิน หรือร้องเวลาถูกจับ
• ขาหลังอ่อนแรงทันที เดินลากขา หรือกลั้นปัสสาวะไม่ได้ อาจเป็นปัญหาหมอนรองกระดูกสันหลัง ไม่ใช่ข้อเสื่อม ต้องรีบพาไปพบสัตวแพทย์ ^[11]
• ข้อบวม ร้อน หรือมีไข้
• กำลังจะเริ่มอาหารเสริม ยา หรือแผนลดน้ำหนัก

คำถามที่พบบ่อย

อ่านต่อ:

• อาหารแมว/อาหารหมา ยี่ห้อไหนดี? 7 ข้อเช็กก่อนเลือก
• เลือกอาหารที่ ‘ใช่’ ด้วยการอ่านฉลากอย่างผู้รู้
• อาหารหมาแพ้ไก่ เลือกยังไง? สุนัขแพ้ไก่กินอะไรได้บ้าง
• หมาไม่กินอาหารเม็ด ทำยังไงดี? เช็กสัญญาณอันตรายก่อน
• อาหารสุนัขเกรดโฮลิสติก (Holistic) คืออะไร

ข้อมูลอ้างอิง:

1. Vandeweerd JM, Coisnon C, Clegg P, et al. Systematic review of efficacy of nutraceuticals to alleviate clinical signs of osteoarthritis. Journal of Veterinary Internal Medicine 2012;26(3):448–456. https://doi.org/10.1111/j.1939-1676.2012.00901.x
2. Barbeau-Grégoire M, Otis C, Cournoyer A, et al. A 2022 systematic review and meta-analysis of enriched therapeutic diets and nutraceuticals in canine and feline osteoarthritis. International Journal of Molecular Sciences 2022;23(18):10384. https://doi.org/10.3390/ijms231810384
3. Scott RM, Evans R, Conzemius MG. Efficacy of an oral nutraceutical for the treatment of canine osteoarthritis: a double-blind, randomized, placebo-controlled prospective clinical trial. Veterinary and Comparative Orthopaedics and Traumatology 2017;30(5):318–323. https://doi.org/10.3415/VCOT-17-02-0020
4. Smith GK, Paster ER, Powers MY, et al. Lifelong diet restriction and radiographic evidence of osteoarthritis of the hip joint in dogs. Journal of the American Veterinary Medical Association 2006;229(5):690–693. https://doi.org/10.2460/javma.229.5.690
5. Marshall WG, Hazewinkel HA, Mullen D, et al. The effect of weight loss on lameness in obese dogs with osteoarthritis. Veterinary Research Communications 2010;34(3):241–253. https://doi.org/10.1007/s11259-010-9348-7
6. VCA Animal Hospitals. Arthritis in Dogs. https://vcahospitals.com/know-your-pet/arthritis-in-dogs
7. Anderson KL, O’Neill DG, Brodbelt DC, et al. Prevalence, duration and risk factors for appendicular osteoarthritis in a UK dog population under primary veterinary care. Scientific Reports 2018;8:5641. https://doi.org/10.1038/s41598-018-23940-z
8. Roush JK, Cross AR, Renberg WC, et al. Evaluation of the effects of dietary supplementation with fish oil omega-3 fatty acids on weight bearing in dogs with osteoarthritis. Journal of the American Veterinary Medical Association 2010;236(1):67–73. https://doi.org/10.2460/javma.236.1.67
9. VCA Animal Hospitals. Exercising Dogs with Osteoarthritis. https://vcahospitals.com/know-your-pet/exercising-dogs-with-osteoarthritis
10. U.S. Food and Drug Administration. Get the Facts about Pain Relievers for Pets. https://www.fda.gov/animal-veterinary/animal-health-literacy/get-facts-about-pain-relievers-pets
11. Merck Veterinary Manual. Disorders of the Spinal Column and Cord in Dogs. https://www.merckvetmanual.com/dog-owners/brain-spinal-cord-and-nerve-disorders-of-dogs/disorders-of-the-spinal-column-and-cord-in-dogs

หมายเหตุความโปร่งใส: ผู้เขียนงานทบทวน ^[2] แจ้งว่าเคยทำงานวิจัยให้บริษัทยาและอาหารสัตว์หลายแห่ง และงานทดลอง ^[8] ทำร่วมกับบริษัทอาหารสัตว์